Politici, houd uw handen schoon

(Verscheen in De Volkskrant van 22 september 2012)

Als de kiezer een coalitie van VVD en PvdA was voorgehouden, had die ongetwijfeld anders gestemd. Dat betoogt Ton Planken.

Zal een coalitie van VVD en PvdA het vertrouwen in de politiek kunnen vergroten? Want dat vertrouwen staat angstig laag, op het niveau van de spreekwoordelijke tweedehandsautoverkoper. Een kwart van het electoraat alleen al bleef gewoon thuis. Wat toch niet bepaald een vertrouwensvotum kan worden genoemd.

De voortekenen voor verbetering zijn niet onverdeeld gunstig. Nog los van de weinig vertrouwenwekkende discrepantie tussen wat sommige politici voor en na de verkiezingen poneerden, zien we nu ook nog eens een samenwerking ontstaan die teveel kiezers absoluut niet gewild hebben.

Maurice de Hond ontdekte dat wanneer 17 procent van de kiezers niet strategisch zou hebben gestemd, de VVD 7 zetels minder zou hebben gehad en de PvdA maar liefst 11 zetels minder. Bij elkaar 18 zetels minder! Dus als deze kiezers deze coalitie was voorgehouden, hadden zij ongetwijfeld anders gestemd. Dan hadden VVD en PvdA absoluut geen meerderheid behaald en kon deze coalitie van slechts twee partijen er niet komen. Hoeveel vertrouwen zouden alleen al deze kiezers nu hebben in ‘de politiek’ als te waarderen systeem?

Ook de overige PvdA- en VVD-stemmers zullen een samenwerking niet voor ogen hebben gehad. Dat geldt zeker voor de kiezers van SP, GroenLinks en PVV, die per definitie tegen deze combinatie zijn. Alles bij elkaar moet dat toch meer dan de helft van het electoraat uitmaken. Dit samengaan van VVD en PvdA is een perverse vertaling van de verkiezingsuitslag.

Sleutel
Er zijn ook wel valide argumenten voor aan te voeren – onder andere financiële, economische en buitenlands-politieke – maar ‘het vertrouwen in de politiek versterken’ hoort daar niet bij. Hoe kunnen partijen dan toch een begin maken met verbetering? De sleutel zit in twee fenomenen die samenhangen: schone handen houden en duidelijkheid bieden. Een wezenlijk tekort in ons systeem van minderheidspartijtjes is immers dat je als kiezer nooit kunt achterhalen wat een partij nu precies heeft bereikt, in regering of oppositie. Partijen zouden een grote inspanning moeten durven doen om toe te lichten waar zij compromissen hebben gesloten en waarom. Premier en ministers van de beide partijen kunnen dat na afloop van een kabinetsbeslissing doen. De eenheid van de Kroon is mooi, maar een vitale, breed gedragen democratie is mooier.

Rutte en Samsom voelen dit al goed aan door te zeggen dat er geen waterige compromissen moeten komen. Maar ook met die grondhouding zullen ze niet kunnen voorkomen dat zij toch veelvuldig compromissen zullen moeten sluiten. Maar leg dan wel veel uit, hetgeen mag worden betiteld als ‘schone handen houden’. Je staat nog steeds achter je principes en je partijprogramma, maar je bent bezig met zakelijke politieke deals.

Prijs
De stap daarna is dat veelvuldig aangegane coalities – ter linkerzijde en ter rechterzijde – geleidelijk een vastere vorm krijgen. Ook als dat soms spanningen oplevert met de straks heersende coalitie. Duidelijkheid in dienst van ‘vertrouwen in de politiek’ heeft een prijs.
Een logische consequentie kan zijn dat partijen de heroïsche taak oppakken om dat verwarrende grote aantal partijtjes te reduceren. Waarom gaat de gedecimeerde fractie van GroenLinks niet samen met die van PvdA ? Ter rechterzijde kan dat ook met VVD en CDA.

Vooroverleg in eigen kring oké, maar schep een groter platform voor zowel je invloed als voor meer duidelijkheid in de politiek. Leg de rest maar uit op je website en in interviews. Het sluitstuk van een dergelijke ontwikkeling is dat pal voor de verkiezingen twee potentiële regeringscoalities met kandidaatministers en al aan kiezers kunnen worden voorgehouden. Kiezer, kiest u maar!

Een ander cruciaal aspect van vertrouwen in de politiek is vakkennis bij politici. Elke communicatie-adviseur en elke lobbyist kan u vertellen dat hun cliënten veelvuldig schamperen over de inhoudelijke kennis van de beleidsonderwerpen bij Kamerleden en zelfs bij bewindslieden. De reaguurders doen daar vaak nog een schepje bovenop. Ook terwille van die geloofwaardigheid moeten grotere fracties worden gevormd, zodat de specialisten meer tijd krijgen voor oriëntatie en diepgang. De Tweede Kamer leek tot op heden wel in voortdurende staat van opwinding bijeen, wat veelvudig tot besluiten leidde die veel geld kosten en meer regels opleverden, waar de professionals in het land onder gebukt gaan, maar die materieel te weinig opleveren.

Nieuwgekozen Kamerleden, geef dat vertrouwen in de politiek nu eens een boost!

Offerte & Contact
Ton Planken
Hij is zijn geld absoluut waard. Hij adviseerde ons in die Marokkanen-hype een zodanig plan van aanpak aan de 4 betrokken ministers te presenteren, dat we in een bredere categorie van gemeenten met vergelijkbare problemen zouden vallen. Dat heeft ons miljoenen aan extra steun uit Den Haag opgeleverd.
W. Cornelis, Burgemeester Gouda (2012)
Ik heb je advies gevolgd: Niet met meel in de mond praten. Heb het slechte nieuws gemeld. Verassend hoe mijn openheid gewaardeerd wordt (krijg dagelijks feedback hierover). Ondanks het feit dat het bedrijf door een spannende periode gaat. Nogmaals dank voor je training!
CEO die reorganisatie moest aankondigen, Groot technisch bedrijf (december 2016)
Veel respect en waardering voor de heldere en kritische noot die je bij mijn CV plaatst. Hartelijk dank voor je positieve en constructieve, wederom leerzame bijdrage.
Bankmanager die zich voorbereidde op sollicitatie, (maart 2016)
By |2017-03-04T00:14:06+00:00september 22nd, 2012|